สวทช. จับมือพันธมิตร ปูพรมใช้ “ชุดตรวจคัดกรองโรคไต” นำร่อง “ขอนแก่นโมเดล” ตั้งเป้าขยายผลทั่วประเทศภายในปี 2571

สำนักข่าวบริคอินโฟ – เมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2568 ณ โรงแรมพูลแมน ขอนแก่น กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดย สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) และ ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) ได้ร่วมลงนามความร่วมมือกับสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น และองค์การบริหารส่วนจังหวัดขอนแก่น ในการนำ นวัตกรรมชุดตรวจคัดกรองโรคไต และภาวะแทรกซ้อนจากโรคเบาหวาน มาใช้ในพื้นที่จังหวัดขอนแก่น ความร่วมมือนี้มีเป้าหมายเพื่ออบรมบุคลากรทางการแพทย์และเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ทั้ง 248 แห่งในจังหวัด ให้สามารถใช้ ชุดตรวจคัดกรองโรคไต ได้อย่างครอบคลุม เพื่อเป็นโมเดลนำร่องที่เรียกว่า “ขอนแก่นโมเดล” ก่อนจะขยายผลสู่ระดับประเทศภายในปี 2571

ดร.อุรชา รักษ์ตานนท์ชัย ผู้อำนวยการศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สวทช. กล่าวว่า การขับเคลื่อนดังกล่าวสอดคล้องกับกลยุทธ์การพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเพื่อประเทศไทยยั่งยืน (S&T Implementation for Sustainable Thailand) ซึ่งมุ่งเป้าหมาย 4 มิติ ได้แก่ การเพิ่มอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจ การลดความเหลื่อมล้ำทางสังคม การสร้างความยั่งยืนของธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และการพึ่งพาตนเอง ชุดตรวจคัดกรองโรคไต นี้ เป็นหนึ่งในผลงานวิจัยสำคัญภายใต้กลยุทธ์ดังกล่าว

ดร.อุรชา ยังกล่าวเสริมว่า ชุดตรวจคัดกรองโรคไต เป็นนวัตกรรมชุดตรวจแบบรวดเร็ว (Rapid Test) ที่ต่อยอดจากงานวิจัย ‘AL-Strip’ ของ ดร.สาธิตา ตปนียากร ซึ่งเป็นชุดตรวจคัดกรองโรคไตเชิงคุณภาพที่ประชาชนทั่วไปสามารถใช้ตรวจคัดกรองได้ด้วยตนเองและทราบผลภายใน 5 นาที ปัจจุบันได้มีการถ่ายทอดเทคโนโลยีให้กับผู้ประกอบการไทยแล้ว 3 ราย ได้แก่ บริษัทอินโนซุส จำกัด, บริษัทเมดไบโอซิน จำกัด และบริษัทไฮไลฟ์ เฮลท์ จำกัด นอกจากนี้ ยังมีการส่งมอบชุดตรวจให้กับพันธมิตรอย่างต่อเนื่อง เช่น โครงการป้องกันและชะลอโรคไตเรื้อรังในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (CKDNET) มหาวิทยาลัยขอนแก่น (มข.) และสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เขต 7 ขอนแก่น เพื่อขยายผลการใช้นวัตกรรมให้เข้าถึงกลุ่มผู้ใช้จริง

ด้าน ดร.เดือนเพ็ญ จาปรุง นักวิจัยอาวุโส นาโนเทค และผู้อำนวยการขับเคลื่อนแผนงานนวัตกรรมชุดตรวจรวดเร็ว สวทช. กล่าวว่า โครงการวิจัยและพัฒนานวัตกรรมชุดตรวจแบบรวดเร็วมีเป้าหมายเพื่อผลักดันนวัตกรรมไทยให้พึ่งพาตนเองได้ ลดภาระค่าใช้จ่าย และลดการนำเข้าผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์ของประเทศ พร้อมทั้งช่วยเพิ่มการเข้าถึงบริการทางการแพทย์และสาธารณสุขของประชาชน ชุดตรวจคัดกรองโรคไต นี้ทำงานโดยการวิเคราะห์ปริมาณอัลบูมินในปัสสาวะ หากพบอัลบูมินเกิน 20 ไมโครกรัมต่อมิลลิลิตร ชุดตรวจจะแสดงผลด้วยแถบสี 1 ขีด ซึ่งหมายถึงมีความเสี่ยงเป็นโรคไตในระดับสูง และควรเข้ารับการตรวจโดยละเอียดจากสถานพยาบาลต่อไป

นางสาลินี ไวยนนท์ นักวิชาการสาธารณสุขเชี่ยวชาญ (ด้านส่งเสริมพัฒนา) สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น ชี้แจงว่า โรคไตเรื้อรังเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศไทย และจังหวัดขอนแก่นมีผู้ป่วยโรคไตปีละกว่า 30,000 ราย จากการค้นหาและคัดกรองเฉพาะกลุ่มผู้ป่วยโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงเพียงร้อยละ 50 เท่านั้น การที่ สวทช. สนับสนุน นวัตกรรมชุดตรวจคัดกรองโรคไต ที่สามารถตรวจได้ด้วยตนเองและทราบผลภายใน 5 นาที จะช่วยให้ประชาชนเข้าถึงกระบวนการรักษาได้ตั้งแต่ระยะแรก ซึ่งจะนำไปสู่การวินิจฉัยและรักษาตามแนวทางต่อไปได้ง่ายขึ้น

นายวัฒนา ช่างเหลา นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดขอนแก่น กล่าวแสดงความยินดีที่ได้ร่วมมือกับหน่วยงานและภาคีเครือข่ายต่าง ๆ เพื่อลดอัตราการเกิดโรคไตเรื้อรังในประชาชน การตรวจคัดกรองจะช่วยให้ระบุผู้ที่มีความเสี่ยงได้อย่างรวดเร็ว นำไปสู่การแนะนำการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เช่น การควบคุมอาหาร การออกกำลังกาย และการดูแลสุขภาพในระยะยาว องค์การบริหารส่วนจังหวัดขอนแก่นจะส่งเสริมการใช้นวัตกรรม ชุดตรวจคัดกรองโรคไต และภาวะแทรกซ้อนโรคเบาหวานในสถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ 60 พรรษา นวมินทราชินี และโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลในสังกัดที่ได้รับถ่ายโอนมาครบถ้วน 100% จำนวน 248 แห่ง ครอบคลุมพื้นที่ 26 อำเภอ ซึ่งจะเป็นกลไกสำคัญในการสร้างเครือข่ายการดูแลสุขภาพในชุมชนร่วมกับอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) และหน่วยงานในพื้นที่ เพื่อเพิ่มการเข้าถึงบริการของประชาชนในจังหวัดขอนแก่น