อุรชา รักษ์ตานนท์ชัย ผอ.ใหม่ นาโนเทค สวทช. เดินหน้า “4SF” ผลักดันนวัตกรรม ยกระดับคุณภาพชีวิตคนไทย

ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) เดินหน้า “4SF” หรือกลไกการผลักดันเทคโนโลยียกระดับคุณภาพชีวิตประชาชน โดยมุ่งเน้น 4 ด้านหลัก ได้แก่ สารสกัดสมุนไพร ชุดตรวจสุขภาวะ เกษตรและอาหาร และน้ำและสิ่งแวดล้อม เพื่อแก้ปัญหาตามความต้องการของประเทศ ภายใต้การนำของ ดร. อุรชา รักษ์ตานนท์ชัย ผู้อำนวยการศูนย์นาโนเทค

ดร. อุรชา รักษ์ตานนท์ชัย ผู้อำนวยการศูนย์นาโนเทค กล่าวว่า นาโนเทค มีการพัฒนาต่อยอดงานวิจัย และสร้างสรรค์นวัตกรรมอย่างต่อเนื่อง โดยมีผลงานเด่น อาทิ เสื้อนาโน โลชั่นกันยุงนาโน SOS Water เครื่องผลิตน้ำพลังงานแสงอาทิตย์ ไข่ออกแบบได้ เวชสำอางจากพืชสมุนไพร แผ่นกรองอากาศต้านเชื้อราแบคทีเรีย ชุดตรวจคัดกรองโควิด-19 (NANO Covid-19 Antigen Rapid Test) หมวกแรงดันบวก-ลบ และสารฆ่าเชื้อต่างๆ

นาโนเทค จะเดินหน้าตามแนวคิด Innovate, Collaborate and Grow ที่จะให้ความสำคัญกับ 3 ปัจจัย คือ นวัตกรรม, ความร่วมมือกับพันธมิตร และการเติบโตอย่างยั่งยืน ผ่านกลยุทธ์ “4 Strategic Focus (SF)” หรือกลไกการผลักดันเทคโนโลยียกระดับคุณภาพชีวิตประชาชน โดยมุ่งเน้นการพัฒนาต่อยอดผลงานวิจัยนาโนเทค เพื่อแก้ไขปัญหาตามโจทย์ความต้องการของประเทศ ยกระดับคุณภาพชีวิตของคนไทย เพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ เสริมแกร่งความสามารถในการแข่งขัน
4 กลยุทธ์หลัก (4SF)

กลยุทธ์ 4 Strategic Focus (SF) ประกอบด้วย

• สารสกัดสมุนไพร: นาโนเทค มุ่งมั่นพัฒนาสารสกัดสมุนไพรไทยสู่ระดับโลก โดยปัจจุบันประเทศไทยอยู่ในอันดับที่ 17 – 18 ของโลก ซึ่งยังคงตามหลัง จีน และเกาหลีใต้ ดังนั้น นาโนเทคจึงมุ่งเน้นการวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์จากสารสกัดกระชายดำและบัวบก เพื่อต่อยอดสู่ผลิตภัณฑ์เวชสำอางและอาหารเสริม ยกระดับมาตรฐานการผลิตให้เป็นที่ยอมรับในระดับสากล และผลักดันให้ประเทศไทยเป็นหนึ่งในผู้เล่นหลักในตลาดโลก โดยตั้งเป้าต่อยอดสู่อุตสาหกรรม เช่น ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่มุ่งเน้นการบำรุงร่างกายและชะลอวัย จากสรรพคุณของกระชายดำที่มีคุณสมบัติหลากหลาย ทั้งส่งเสริมสุขภาพ ปรับสมดุลร่างกาย และป้องกันการเสื่อมของเซลล์จากอนุมูลอิสระ
• ชุดตรวจสุขภาวะ: นาโนเทค มุ่งเน้นให้ประชาชนเข้าถึงชุดตรวจสุขภาพได้อย่างเท่าเทียม โดยเฉพาะชุดตรวจโรคไต ซึ่งเป็นปัญหาสำคัญของประเทศ ด้วยการผลักดันชุดตรวจโรคไตแบบ Home-Use เข้าสู่ร้านยาของสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ในราคาราว 140 บาท บนความแม่นยำราว 90% ผ่านการอนุมัติสิทธิบัตรให้เอกชนใช้-ผลิต-จัดจำหน่าย เพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าถึงบริการตรวจสุขภาพได้ง่าย สะดวก และราคาเข้าถึงได้ รวมถึงชุดตรวจโลหะหนัก สำหรับทดสอบสารตกค้างในวัตถุดิบ และชุดตรวจโรคไตในสัตว์เลี้ยง เพื่อตอบสนองการเติบโตของตลาดสัตว์เลี้ยงที่มีการขยายตัวเพิ่มขึ้นกว่า 20% ต่อปี โดยปัจจุบัน ชุดตรวจสิ่งปนเปื้อน เช่น โลหะหนักในวัตถุดิบ อยู่ในขั้นตอนการทดสอบ pre-pilot ส่วนชุดตรวจสอบโรคไตในสัตว์ คาดว่าจะออกมาได้ใน 2 ปีข้างหน้า
• เกษตรและอาหาร: นาโนเทค นำนาโนเทคโนโลยีมาใช้เพื่อช่วยเหลือเกษตรกร ลดต้นทุน และเพิ่มผลผลิต โดยเฉพาะไข่โอเมก้า 3 ซึ่งเป็นการนำเทคโนโลยีมาช่วยเพิ่มมูลค่าผลผลิต เกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้น และคนไทยมีโภชนาการที่ดีขึ้น โดยในปี 2568 นาโนเทคตั้งเป้าขยายผลสู่วิสาหกิจชุมชน 5 จังหวัด ได้แก่ ฉะเชิงเทรา สมุทรสาคร อ่างทอง ลพบุรี และนครปฐม รวมถึงพัฒนาปุ๋ยนาโนคีเลต (Nano Chelated Fertilizer) ที่ช่วยเพิ่มผลผลิตทางการเกษตร 20-50% ลดการสูญเสียธาตุอาหารในพืชเศรษฐกิจ เช่น อ้อย และมันสำปะหลัง โดยมุ่งเน้นการถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่ภาคอุตสาหกรรมการผลิตสินค้าขั้นกลาง เช่น อุตสาหกรรมการผลิตปลาทูน่าแช่แข็ง โดยใช้อนุพันธ์ของกรดอะมิโน ซึ่งเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม มาห่อหุ้มจุลธาตุอาหารในรูปแบบสารเชิงซ้อน ซึ่งละลายน้ำได้ดี และยึดเกาะใบพืชได้นาน โดยมีแผนพัฒนาต่อยอดสู่น้ำหมักชีวภัณฑ์ สำหรับพืชผลต่างๆ เช่น ทุเรียน และข้าว รวมถึงพืชเศรษฐกิจ เช่น มันสำปะหลัง และอ้อย ในอนาคต เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ย ลดการสูญเสียธาตุอาหาร และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
• น้ำและสิ่งแวดล้อม: นาโนเทคมุ่งเน้นการพัฒนาน้ำสะอาด โดยวิจัยและพัฒนาระบบกรองน้ำสำหรับชุมชน ถ่ายทอดองค์ความรู้ และขยายผลสู่ผู้ใช้งานในพื้นที่ต่างๆ เช่น ลำปาง ขอนแก่น และอุดรธานี รวมถึงพื้นที่ประสบภัย เช่น อำเภอแว้ง จังหวัดนราธิวาส โดยร่วมมือกับกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพื่อให้ประชาชนมีน้ำสะอาดทั่วประเทศ อีกทั้งยังพัฒนาวัสดุดูดซับ CO2 (MOFs) ซึ่งมีประสิทธิภาพสูง เทียบเท่ากับต้นไม้ 1 ต้น และเทคโนโลยีการดักจับและเปลี่ยน CO2 จากโรงงานอุตสาหกรรม เช่น ปูนซีเมนต์ โรงไฟฟ้า และโรงกลั่นปิโตรเคมี เป็นต้น เพื่อลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และช่วยขับเคลื่อนนโยบาย Carbon Neutrality ของประเทศ โดยนาโนเทคกำลังพัฒนาชุดตรวจคุณภาพน้ำ เพื่อส่งมอบให้กับกรมควบคุมมลพิษ ซึ่งจะช่วยลดการนำเข้าชุดตรวจจากต่างประเทศ และลดค่าใช้จ่ายของประเทศได้

เป้าหมาย 4 ปี ของนาโนเทค

สำหรับแผนในอนาคตอีก 4 ปีข้างหน้า นาโนเทคต้องการเป็นองค์กรชั้นนำที่ใช้ประโยชน์ของนาโนเทคโนโลยีในการขับเคลื่อนอุตสาหกรรมและพัฒนาสังคมอย่างยั่งยืน โดยมีเป้าหมาย ดังนี้

• สร้างผลกระทบทางเศรษฐกิจ
  • เพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจผ่านนวัตกรรม 5,000 ล้านบาท ภายใน 4 ปี
  • สนับสนุน SMEs และกลุ่มอุตสาหกรรมหลัก เช่น สุขภาพ เกษตรและอาหาร
• ยกระดับสังคมคุณภาพด้วยเทคโนโลยี
  • สร้างความร่วมมือกับอุตสาหกรรมเป้าหมาย
  • เข้าถึงกลุ่มเป้าหมาย 50 ชุมชน/หน่วยงาน
  • ยกระดับคุณภาพชีวิตประชาชน เช่น ระบบกรองน้ำสะอาด ชุดตรวจสุขภาพ

“นาโนเทค จะมุ่งเน้นการทำงานร่วมกับภาคเอกชนและชุมชนด้วยแนวคิด innovation solution ขับเคลื่อนการใช้ประโยชน์งานวิจัยและนวัตกรรมนาโนเทคให้มากที่สุด โดยคาดหวังจะเพิ่มผู้ที่ได้ประโยชน์จากงานวิจัยและนวัตกรรม 5% จากจำนวนผู้ที่นำผลงานไปใช้ประโยชน์ 2,580 ราย 67 องค์กรในปี 2567” ดร. อุรชากล่าว

ผู้บริหารนาโนเทคชุดใหม่ ร่วมขับเคลื่อนนวัตกรรมให้ได้ใช้จริง

ดร. อุรชา กล่าวเสริมว่า “ปี 2025 นาโนเทคไม่ได้แตกต่างจากปี 2024 เพียงแค่เปลี่ยนตัวเลขเท่านั้น แต่เรายังคงมุ่งมั่นพัฒนางานวิจัย และสร้างสรรค์นวัตกรรมอย่างต่อเนื่อง เพื่อตอบโจทย์ความต้องการของประเทศ และยกระดับคุณภาพชีวิตของคนไทย ผ่านกลยุทธ์ 4SF โดยมีทีมผู้บริหารชุดใหม่ ได้แก่ ดร. วิยงค์ กังวานศุภมงคล รองผู้อำนวยการสายงานวิจัยและพัฒนา, ศ.ดร.ศิวพร มีจู สมิธ รักษาการรองผู้อำนวยการสายงานวิจัยและพัฒนา, คุณศันสนีย์ ฮวบสมบูรณ์ รองผู้อำนวยการสายงานสนับสนุนวิจัย และ ดร.ศุภวงศ์ วิชพันธุ์ รองผู้อำนวยการสายงานบริหาร ที่จะมาร่วมกันขับเคลื่อนองค์กร ให้นำนวัตกรรมไปส่งมอบถึงมือผู้ใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพ”

“ที่ผ่านมา นาโนเทคมีผลงานวิจัยมากมาย อาทิ เสื้อนาโน, มุ้งนาโน, โลชั่นกันยุงนาโน, SOS Water เครื่องผลิตน้ำพลังงานแสงอาทิตย์, ไข่ออกแบบได้, เวชสำอางจากพืชสมุนไพร, แผ่นกรองอากาศต้านเชื้อราและแบคทีเรีย, ชุดตรวจคัดกรองโควิด-19, หมวกแรงดันบวก-ลบ และสารฆ่าเชื้อต่างๆ ซึ่งล้วนเป็นนวัตกรรมที่ใช้เทคโนโลยีขั้นสูง เพื่อตอบโจทย์ปัญหา และความต้องการของผู้ใช้งาน”

ปัจจุบันเราต้องการผลักดันให้ทรัพย์สินทางปัญญาหรืองานวิจัยต่างๆของนาโนเทค ได้ใช้งานมากที่สุดโดยปัจจุบันมีสิทธิบัตรอยู่ราว 1,100 สิทธิบัตร และถูกใช้งาน อยู่ราว 8% ของทั้งหมด ซึ่งมากกว่าค่าเฉลี่ยในระดับโลกที่ 5% แต่ก็ยังต้องการที่จะผลักดันให้สิทธิบัตรถูกใจขึ้นถึง 10% ของงานวิจัยที่มีทั้งหมดของนาโนเทค

นาโนเทคมุ่งตอบโจทย์ประเทศ ขับเคลื่อนเศรษฐกิจ BCG

ดร. อุรชา กล่าวถึงวิสัยทัศน์ของนาโนเทคว่า “เราจะเป็นองค์กรวิจัยชั้นนำที่ใช้ประโยชน์นาโนเทคโนโลยีขับเคลื่อนภาคอุตสาหกรรม และพัฒนาสังคมอย่างยั่งยืน” แผนงานของนาโนเทค มุ่งเน้นเชิงรุกมากขึ้น ผลักดันผลงานวิจัยให้นำไปใช้ประโยชน์จริงในภาคอุตสาหกรรม ชุมชน และสังคม โดยมีเป้าหมายสำคัญคือ การเข้าถึงกลุ่มเป้าหมาย 50 ชุมชน/หน่วยงาน สร้างผลกระทบด้านเศรษฐกิจและสังคม มูลค่า 5,000 ล้านบาท โดยจะมุ่งเน้นการพัฒนาเศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจหมุนเวียน และเศรษฐกิจสีเขียว (BCG) เพื่อช่วยให้ประชาชนได้รับประโยชน์ ยกระดับคุณภาพชีวิต และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ สอดคล้องกับนโยบายของรัฐบาลในการฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ ยกระดับการบริหารจัดการน้ำ และนโยบายความเป็นกลางทางคาร์บอน (Carbon Neutrality)