ทำไม? วัดพระธาตุช่อแฮฯ วัดคู่บ้านคู่เมืองจ.แพร่ จึงมีศิลปะพม่าปะปนอยู่

ผู้สื่อข่าว : ธีรพงษ์ ธงออน

หลายท่านที่มากราบสักการะที่วัดพระธาตุช่อแฮ พระอารามหลวง วัดคู่บ้านของเมืองของจ.แพร่และวัดประจำปีเกิดปีขาล อาจจะแปลกใจว่า ทำไมถึงพบพระพุทธรูป เจดีย์ ศิลปะพม่าปะปนอยู่ กับพระพุทธรูปศิลปเชียงแสนและศิลปรัตน์โกสินทร์ฯลฯ และเจดีย์ศิลปของล้านนา แปลกไหม พระโกศัยเจติยารักษ์ รองเจ้าคณะ จ.แพร่ เจ้าอาวาสวัดพระธาตุช่อแฮ พระอารามหลวง เจริญพรว่า หากพุทธศาสนิกชนและนักท่องเที่ยวมาที่วัดพระธาตุช่อแฮ พระอารามหลวง แห่งนี้ จะพบสิ่งก่อสร้างศิลปะพม่าอยู่ 6 อย่าง เป็นที่งวยงงกับคนที่สังเกตุ ว่า มาได้อย่างไร?

อย่างที่ 1 พระเจ้านอน ทางบันไดนาคก่อนที่ขึ้นสู่องค์พระธาตุช่อแฮ จะพบศาลาพระเจ้านอน และพระเจ้านอน พระพุทธรูปปางไสยาสน์ ปูนปั้น ลงรักษ์ปิดทอง ศิลปะพม่า สกุลช่างมัณฑะเลย์ พระวรกายทอดยาวในท่าปางไสยาวน์ ประทับบนแท่นสูง(เตียง)ที่ประดับด้วยไม้ลยฉลุลวดลายพันธุ์พฤกษา พระพักตร์กลม พระหัตถ์ขวายกขึ้นรับพระเศียร พระหันถ์ซ้ายทอดยาวไปตามพระวรกาย ครองจีวรห่มเฉียง เป็นริ้วซ้อนทับกันอย่างพระพุทธรูปพม่า สร้างโดยพ่อจองปัน จิต๊ะแค และแม่ออน ปรางสุวรรณ ในปีพ.ศ. 2459 ซึ่งในสมัยก่อนผู้ที่ขึ้นสักการะองค์พระธาตุ ต้องเข้าไปกราบพระเจ้านอนก่อน

อย่างที่ 2 พระพุทธรูปพม่า 2 องค์ เป็นพระพุทธรูปปูนปั้นปางมารวิชัย ศิลปะพม่า ประดิษฐานอยู่ด้านซ้ายหลวงพ่อช่อแฮ พระประธานในพระอุโบสถ เป็นพระพุทธูปที่งดงามมาก สะดุดตาอย่างยิ่ง ที่ส่งให้พระประธานในพระอุโบสถโดดเด่นยิ่งขึ้น สันนิษฐานว่า ก่อสร้างเมื่อสร้างหลวงพ่อช่อแฮ เสร็จแล้ว

อย่างที่ 3 ซุ้มมณฑปพระเจ้าทันใจ เป็นเจดีย์ทรงปราสาทแบบพม่า อยู่ด้านหลังเจดีย์พระธาตุช่อแฮ ในส่วนตอนล่างของเดดีย์ จะเป็นช่องคูหา ทะลุสามด้าน ภายในประดิษฐานพระเจ้าทันใน ปางสมาธิ เสาซุ้มพระเจดีย์ตกแต่งด้วยปูนปั้นประดับกระจก ส่วนหน้าบันเป็นรูปปูนปั้นิดทอง ลานพันธุ์พฤกษา แบบพม่า มุมด้านบนฆณฑป ประดับด้วยหม้ออกไม้บูรณฆฎะ

อย่างที่ 4 พระเจ้าทันใจหรือหลวงพ่อทันใจ ปางสมาธิ ลงรักปิดทอง ศิลปะเชียงแสน สร้างพ.ศ. 2464 ผู้สร้างส่างคำปัน เป็นชาวไทยใหญ่(เงี้ยว) (แม้จะเป็นศิลปะเชียงแสนแต่ผู้สร้างเป็นชาวพม่าจึงทำให้พระเจ้าทันใจที่วัดนี้ผสานผสมระหว่างศิลปะพม่ากับสมัยเชียงแสน)

อย่างที่ 5 ซุ้มปราสาทประตูทางเข้าพระธาตุ ทั้ง 4 ทิศ สร้างพ.ศ. 2460 และได้บูรณะขึ้นใหม่ลงรักปิดทอง

อย่างที่ 6 เจดีย์ “เฮคแมน”บรรจุกระดูกคหบดีค้าไม้ชาวพม่า (จากหนังสือ ครูบาศรีวิชัย ตามรอยก)สังขรณ์ก่อสร้างปูชนียสถานบาณวัตถุ จังหวัดลำปาง เชียงราย พะเยา แพร่ แม่ฮ่องสอน ตากและสุโขทัย ขอสมาคมชาวลำพูน กทม.) อยู่ด้านทิศตะวันออกใกล้กับซุ้มมณฑปพระเจ้าทันใจ ลักษณะเจดีย์เป็นรูปทรงกลม ลวดลายศิลปะพม่าอย่างเห็นได้ชัดเจน

ทำไม?วัดพระธาตุช่อแฮฯ วัดคู่บ้านคู่เมืองจ.แพร่ จึงมีศิลปะพม่าปะปนอยู่ พระโกศัยเจติยารักษ์ รองเจ้าคณะจังหวัดแพร่ เจ้าอาวาสวัดพระธาตุช่อแฮ พระอารามหลวง กล่าวว่า จากการสันนิษฐาน ในปี พ.ศ. ๒๔๒๖ รัฐบาลสยามอนุญาตให้บริษัทต่างชาติเข้ามาสัมปทานปไม้ในเมืองแพร่ ซึ่งมี บริษัทบอมเบย์ เบอร์มา ของอังกฤษ บริษัทนี้มีความ ชำนาญในการทำป่าไม้จากพม่า เนื่องจากป่าไม้ยังอุดมสมบูรณ์ และค่าสัมปทานถูกกว่าในพม่า จึงได้นำคนงาน เงี้ยวหรือไทใหญ่ กะเหรี่ยง พม่า เพื่อช่วยทำไม้ และจากคำบอกเล่ากล่าวอีกนัยหนึ่งว่า ชาวพม่าที่เข้ามาค้าขายอยู่เมืองแพร่สมัยนั้น ประกอบกับคนประเทศพม่าเป็นคนที่นับถือพระพุทธศาสนาอย่างเหนียวแน่น จะสร้างวัดเพื่อเป็นสถานที่ทำบุญ และอุทิศส่วนกุศลให้กับตนเองในภายภาคหน้าและบรรพบุรษตามความเชื่อ จะสังเกตเห็นวัดพม่าในจ.แพร่ มี 3 วัดที่เห็นได้ชัดเจน ได้แก่วัดสระบ่อแก้ว วัดต้นธง และวัดจอมสวรรค์

ส่วนวัดพระธาตุช่อแฮ พระอารามหลวง มี ศิลปะพม่าปะปนอยู่เห็นชัดเจนที่สุด 6 อย่าง ตามที่ได้กล่าวไปแล้ว ในขณะที่อาคารบอมเบย์ เบอร์มาอาคารแห่งประวัติศาสตร์นี้ สร้างพ.ศ. 2432 ถูกรื้อถอนไป แต่ที่วัดพระธาตุช่อแฮ พระอารามหลวง ยังมีศิลปะพม่าให้ท่านได้เข้ามาชื่นชม ความรัก ศรัทธาในพระพุทธศาสนาของชาวพม่าที่เข้ามาอาศัยอยู่เมืองแพร่ จึงเป็นสิ่งที่แปลกเพราะวัดนี้ไม่ใช่วัดพม่าในประเทศไทย แต่มีสิ่งก่อสร้างศิลปะพม่าปะปนอยู่