ศูนย์โอมิกส์แห่งชาติ สวทช. นำเทคโนโลยีชีวภาพขั้นสูง ขับเคลื่อนเศรษฐกิจชีวภาพไทย

สำนักข่าวบริคอินโฟ – ศูนย์โอมิกส์แห่งชาติ (National Omics Center – NOC) ภายใต้ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้ยืนยันบทบาทสำคัญในการเป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านโอมิกส์ที่ทันสมัยที่สุดในประเทศไทย โดยมีเป้าหมายในการขับเคลื่อนงานวิจัยและนวัตกรรมชีวภาพ เพื่อเสริมศักยภาพการแข่งขันของประเทศในระดับสากล และนำประเทศไทยไปสู่เศรษฐกิจชีวภาพที่ยั่งยืน ศูนย์ฯ ให้บริการและวิจัยครอบคลุมเทคโนโลยีโอมิกส์ครบวงจร ทั้ง จีโนมิกส์ (Genomics), ทรานสคริปโตมิกส์ (Transcriptomics), โปรตีโอมิกส์ (Proteomics) และ เมตาโบโลมิกส์ (Metabolomics) พร้อมด้วยเครื่องมือและทีมผู้เชี่ยวชาญ

ดร.สิทธิโชค ตั้งภัสสรเรือง รองผู้อำนวยการไบโอเทค สวทช. กล่าวว่า ศูนย์โอมิกส์แห่งชาติก่อตั้งขึ้นด้วยวิสัยทัศน์ที่จะเป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านโอมิกส์ที่ทันสมัยที่สุดของไทย เพื่อรองรับทั้งงานวิจัยพื้นฐานและงานวิจัยประยุกต์ เทคโนโลยีโอมิกส์ (Omics) คือวิทยาการที่ศึกษาข้อมูลทางชีวภาพระดับโมเลกุลอย่างครบวงจร ซึ่งประกอบด้วย จีโนมิกส์ (Genomics) ที่ศึกษาเกี่ยวกับรหัสพันธุกรรมระดับจีโนม, ทรานสคริปโตมิกส์ (Transcriptomics) ที่ศึกษาการแสดงออกของยีน, โปรตีโอมิกส์ (Proteomics) ที่ศึกษาหน้าที่และการทำงานร่วมกันของโปรตีน และเมตาโบโลมิกส์ (Metabolomics) ที่ศึกษาการสร้างและการเปลี่ยนแปลงสารเมตาบอไลต์ เทคโนโลยีเหล่านี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการขับเคลื่อน เศรษฐกิจฐานชีวภาพ เนื่องจากช่วยให้เข้าใจกลไกชีววิทยาที่ซับซ้อน สามารถวิเคราะห์ข้อมูลจำนวนมากได้อย่างรวดเร็วและแม่นยำ และสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในหลากหลายสาขา เช่น การเกษตร สุขภาพ และ สิ่งแวดล้อม โดยศูนย์โอมิกส์แห่งชาติ สวทช. ถือเป็นส่วนหนึ่งของความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของประเทศไทย ที่เป็นกำลังสำคัญในการขับเคลื่อนประเทศด้วยนวัตกรรมชีวภาพ

ดร.วิรัลดา ภูตะคาม ผู้อำนวยการศูนย์โอมิกส์แห่งชาติ ไบโอเทค สวทช. อธิบายถึงภารกิจหลักของศูนย์โอมิกส์แห่งชาติ ซึ่งมุ่งเน้นการขับเคลื่อนเทคโนโลยีโอมิกส์ในประเทศไทย ประกอบด้วย การวิจัยและพัฒนาขั้นสูง เพื่อสร้างองค์ความรู้และนวัตกรรมใหม่ๆ ด้านโอมิกส์, การบริการวิเคราะห์และเครื่องมือ เพื่อสนับสนุนงานวิจัยและพัฒนาแก่ภาครัฐ ภาคเอกชน และสถาบันการศึกษา ด้วยการวิเคราะห์ข้อมูลและเครื่องมือโอมิกส์ที่ทันสมัย, การถ่ายทอดเทคโนโลยีและพัฒนาบุคลากร เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้และฝึกอบรมผู้เชี่ยวชาญด้านโอมิกส์ และ การเชื่อมโยงเครือข่าย เพื่อสร้างความร่วมมือทั้งในและต่างประเทศ นำงานวิจัยโอมิกส์ไปประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม

ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา ศูนย์โอมิกส์ฯ ได้สร้างสรรค์ผลงานวิจัยและพัฒนาที่แสดงให้เห็นถึงศักยภาพของ เทคโนโลยีโอมิกส์ ในการสร้างการเปลี่ยนแปลงเชิงบวกให้กับประเทศไทย โดยมีผลงานเด่น อาทิ การนำเทคโนโลยีโอมิกส์มาใช้เพื่อ อนุรักษ์ปะการังในน่านน้ำไทย ด้วยการศึกษาความหลากหลายทางพันธุกรรมของปะการัง ซึ่งเป็นครั้งแรกในประเทศไทย และมีความสำคัญต่อการอยู่รอดของปะการังในสถานการณ์ปะการังฟอกขาวที่รุนแรงขึ้นทั่วโลก รวมถึงการสร้างฐานข้อมูลเพื่อเฝ้าระวังสายพันธุ์ที่เสี่ยงสูญพันธุ์ อีกทั้งยังมีการใช้ ลายพิมพ์ดีเอ็นเอ (DNA fingerprint) ในการบ่งบอกอัตลักษณ์เสือโคร่ง เพื่อช่วยในการอนุรักษ์เสือโคร่ง โดยเฉพาะเสือโคร่งในกรงเลี้ยง ด้วยการใช้เครื่องหมายโมเลกุลระบุตัวตนเสือโคร่งแต่ละตัวได้อย่างแม่นยำ ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญในการปราบปรามอาชญากรรมสัตว์ป่า และอีกหนึ่งผลงานที่โดดเด่นคือการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีโอมิกส์เพื่อ ควบคุมคุณภาพเมล็ดพันธุ์ลูกผสม เพื่อสนับสนุนอุตสาหกรรมเมล็ดพันธุ์ของไทย ตั้งแต่การปรับปรุงพันธุ์ การตรวจสอบคุณภาพและความบริสุทธิ์ ไปจนถึงการวินิจฉัยโรคพืชในเมล็ดพันธุ์ เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันและการส่งออกเมล็ดพันธุ์ของไทยในตลาดโลก เช่น การพัฒนาเครื่องหมายโมเลกุลเพื่อใช้ตรวจสอบความบริสุทธิ์ของเมล็ดพันธุ์ลูกผสมด้วยดีเอ็นเอ (DNA-based purity testing for F1 hybrid seeds) และการพัฒนาชุดตรวจ HybridSure ซึ่งใช้เทคโนโลยีดีเอ็นเอในการทดสอบความบริสุทธิ์ของเมล็ดพันธุ์ลูกผสม โดยบริการนี้ครอบคลุมพืชเศรษฐกิจหลากหลายชนิด อาทิ ข้าวโพด แตงกวา แตงโม พริก มะเขือเทศ เมล่อน และมะระ

นอกจากนี้ ศูนย์โอมิกส์ฯ ยังมีผลงานที่น่าสนใจอื่นๆ เช่น การศึกษาความหลากหลายทางพันธุกรรมเพื่อการอนุรักษ์พืชป่าชายเลน, ผลงานพืชจัดการฝุ่น PM2.5, ผลงานเครื่องหมายโมเลกุลและการปรับปรุงพันธุ์แบบก้าวกระโดด, ผลงานชุดตรวจสีต้องห้าม BY-2 ในทุเรียนแบบพกพา, ผลงานการตรวจวัดสารออกฤทธิ์ในพืชสมุนไพรอย่างแม่นยำด้วยเทคโนโลยีเมตาโบโลมิกส์ และผลงานเทคโนโลยีโปรติโอมิกส์เพื่อการพัฒนาอาหารมูลค่าสูง ทั้งหมดนี้สะท้อนถึงความมุ่งมั่นของศูนย์โอมิกส์ฯ ในการนำเทคโนโลยีโอมิกส์มาสร้างสรรค์นวัตกรรมและแก้ไขปัญหาสำคัญของประเทศ เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตและส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืน

ศูนย์โอมิกส์แห่งชาติยังให้บริการแบบครบวงจรเพื่อสนับสนุนงานวิจัย พัฒนา และบริการแก่หน่วยงานภายนอก ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และสถาบันการศึกษา โดยครอบคลุมบริการด้านจีโนมิกส์ เช่น การถอดรหัสพันธุกรรม (Sequencing) และการวิเคราะห์ความหลากหลายทางพันธุกรรม (Genotyping) บริการด้านทรานสคริปโตมิกส์ เช่น การถอดรหัส RNA บริการด้านโปรตีโอมิกส์ เช่น การระบุโปรตีน และการวิเคราะห์โปรตีนเชิงปริมาณ บริการด้านเมตาโบโลมิกส์ เช่น การทำโปรไฟล์เมตาบอไลต์ (Metabolite Profiling) และการวิเคราะห์เป้าหมายเฉพาะ (Targeted Metabolomics) นอกจากนี้ยังมีบริการด้านอุปกรณ์ โดยมีเครื่องมือวิทยาศาสตร์ที่ทันสมัยพร้อมให้หน่วยงานภายนอกเข้าใช้บริการ พร้อมเจ้าหน้าที่ผู้เชี่ยวชาญคอยให้คำแนะนำและช่วยเหลือ เช่น เครื่องเพิ่มปริมาณสารพันธุกรรมและตรวจวัดในสภาพจริง (Droplet Digital PCR), เครื่องมือแยกและวิเคราะห์คุณสมบัติโปรตีน (FPLC), เครื่องสังเคราะห์โปรตีน (Peptide Synthesizer), เครื่องวิเคราะห์การเรียงลำดับของสารพันธุกรรม (Genetic Analyzer) และเครื่องอ่านลำดับเบส (Sequencing Machine)