ศาลจีน ตัดสิน นายจ้างไม่มีสิทธิ์ไล่พนักงานออก เพื่อแทนที่ด้วย AI

สำนักข่าวบริคอินโฟ – ศาลประชาชนระดับกลางแห่งเมืองหางโจว ประเทศจีน มีคำพิพากษาตัดสินให้การที่บริษัทเทคโนโลยีไล่พนักงานออกเพื่อนำระบบปัญญาประดิษฐ์หรือ AI (Artificial Intelligence) มาทำงานแทนนั้นเป็นการกระทำที่ ผิดกฎหมาย โดยชี้ชัดว่าการปรับเปลี่ยนองค์กรสู่ระบบอัตโนมัติไม่ถือเป็นเหตุผลอันสมควรในการเลิกจ้างตามกฎหมายแรงงาน คำตัดสินนี้กลายเป็นบรรทัดฐานสำคัญในยุคที่เทคโนโลยี Large Language Model (LLM) กำลังเข้ามามีบทบาทในโลกการทำงาน และเป็นการคุ้มครองสิทธิแรงงานท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนผ่านสู่ยุคดิจิทัล

คดีความดังกล่าวเกิดขึ้นกับพนักงานรายหนึ่งนามว่า นายโจว (Zhou) ซึ่งเข้าทำงานในตำแหน่งผู้ช่วยผู้จัดการฝ่ายประกันคุณภาพ (Quality Assurance Supervisor) เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2022 โดยมีหน้าที่หลักในการตรวจสอบข้อมูลที่สร้างโดย ปัญญาประดิษฐ์ และคัดกรองเนื้อหาที่ผิดกฎหมายหรือมีความละเอียดอ่อน ต่อมาบริษัทได้เสนอให้เขาย้ายไปดำรงตำแหน่งที่ต่ำลงพร้อมปรับลดเงินเดือนลงถึง 40%

เมื่อนายโจวปฏิเสธ ข้อเสนอทางบริษัทจึงตัดสินใจ ยกเลิกสัญญาจ้าง โดยอ้างเหตุผลเรื่องความจำเป็นในการลดจำนวนพนักงานเนื่องจากผลกระทบจากการนำเทคโนโลยี AI เข้ามาใช้งานแทนที่ในสายงานดังกล่าว

นายโจวได้ยื่นเรื่องต่อคณะกรรมการอนุญาโตตุลาการเพื่อคัดค้านการเลิกจ้าง ซึ่งมีคำตัดสินให้เขาชนะคดี แต่ทางบริษัทได้ยื่นอุทธรณ์ต่อศาล จนกระทั่ง ศาลประชาชนระดับกลางแห่งเมืองหางโจว (Hangzhou Intermediate People’s Court) มีคำพิพากษายืนตามศาลชั้นต้นว่าการเลิกจ้างดังกล่าวไม่ชอบด้วยกฎหมาย

โดยศาลระบุว่าการแทนที่พนักงานด้วยเทคโนโลยีไม่เข้าข่าย “การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในสถานการณ์ที่เป็นรูปธรรม” ตามกฎหมายสัญญาจ้างแรงงานของจีน เนื่องจากบริษัทไม่ได้ประสบปัญหาขาดทุนหรือเผชิญวิกฤตทางธุรกิจจนถึงขั้นไม่สามารถดำเนินสัญญาจ้างต่อไปได้

ในคำพิพากษาศาลระบุชัดเจนว่า “เหตุผลที่บริษัทนำมาอ้างในการเลิกจ้างนั้นไม่ได้จัดอยู่ในสถานการณ์เชิงลบ เช่น การลดขนาดธุรกิจหรือปัญหาด้านการดำเนินงาน และไม่เป็นไปตามเงื่อนไขทางกฎหมายที่ทำให้ ‘ไม่สามารถจ้างงานต่อไปได้’”

นอกจากนี้ ผู้พิพากษายังมองว่าตำแหน่งงานใหม่ที่บริษัทเสนอให้นายโจวนั้นไม่สมเหตุสมผลเนื่องจากการลดเงินเดือนที่มากเกินไป พร้อมชี้ว่าการนำ AI มาใช้เป็น “ความสมัครใจของบริษัทเพื่อสร้างความสามารถในการแข่งขัน” ดังนั้นบริษัทจึงไม่มีสิทธิ์ผลักภาระความเสี่ยงจากการก้าวหน้าทางเทคโนโลยีไปให้พนักงานรับผิดชอบเพียงฝ่ายเดียว

ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายระบุว่า คำตัดสินนี้เป็นการตอกย้ำว่าบริษัทต่าง ๆ ไม่สามารถใช้การปรับตัวเข้าสู่ยุค ปัญญาประดิษฐ์ (AI) เป็นข้ออ้างในการละเมิดสัญญาจ้างหรือหลีกเลี่ยงความรับผิดชอบต่อสังคม โดยคดีนี้ได้รับการเผยแพร่เพื่อเป็นกรณีตัวอย่างก่อนวันแรงงานสากล ท่ามกลางการจับตามองของทั่วโลกเกี่ยวกับผลกระทบของระบบอัตโนมัติที่มีต่อตลาดแรงงานในปัจจุบัน