พรรคประชาธิปัตย์เปิดตัวแพลตฟอร์มส่องรัฐ จับตางบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ ชำแหละงบ AI ปี 69 ทะลุ 4 พันล้านบาท

สำนักข่าวบริคอินโฟ – พรรคประชาธิปัตย์เปิดตัวแพลตฟอร์ม ส่องรัฐ หรือ Thailand Government Watch เพื่อใช้เป็นเครื่องมือตรวจสอบการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐอย่างเป็นระบบ โดยประเดิมตรวจสอบงบประมาณที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI ประจำปี 2569 ที่พุ่งสูงกว่า 4,271 ล้านบาท จาก 1,276 โครงการ พร้อมตั้งข้อสังเกตถึงความคุ้มค่าและเตือนรัฐบาลถึงความเสี่ยงในการจัดซื้อระบบที่อาจล้าสมัยตั้งแต่ยังไม่ส่งมอบ

นายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ตัวแทนจากพรรคประชาธิปัตย์ ระบุถึงความจำเป็นของการพัฒนาแพลตฟอร์ม ส่องรัฐ ว่าการต่อต้านคอร์รัปชันในยุคปัจจุบันไม่สามารถรอให้เกิดความเสียหายก่อนแล้วจึงค่อยเข้าไปตรวจสอบได้ เพราะเงินภาษีอาจถูกใช้งานไปแล้ว สังคมจึงต้องการเครื่องมือที่ช่วยจับสัญญาณความเสี่ยงตั้งแต่ต้นทาง ไม่ว่าจะเป็นระดับโครงการ หน่วยงานผู้รับผิดชอบ บริษัทผู้รับงาน เงื่อนไข TOR ราคากลาง การแข่งขัน ไปจนถึงรูปแบบการเบิกจ่ายเงิน เพื่อให้ประชาชน สื่อมวลชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมกันติดตามได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ด้าน ดร.การดี เลียวไพโรจน์ ชี้แจงว่าทีม BLUE TECH LAB ได้นำข้อมูลจากระบบ e-GP และฐานข้อมูลงบประมาณภาครัฐมาวิเคราะห์ผ่านแพลตฟอร์ม ส่องรัฐ โดยอ้างอิงมาตรฐานสากลด้านความโปร่งใสของ OECD ซึ่งจากการตรวจสอบโครงการที่ใช้คำว่า ปัญญาประดิษฐ์ ในปีงบประมาณ 2569 พบว่ามีมูลค่ารวมสูงถึง 4,271 ล้านบาท แม้จะสะท้อนว่าภาครัฐให้ความสำคัญกับเทคโนโลยีนี้ แต่ก็เกิดคำถามถึงความซ้ำซ้อนและความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ โดย ดร.การดี ได้กล่าวเน้นย้ำว่า “AI ไม่ใช่ครุภัณฑ์ทั่วไป… ถ้าไม่มีมาตรฐานกลาง รัฐอาจใช้งบจำนวนมากกับระบบที่ซ้ำซ้อน ล้าสมัย หรือประชาชนไม่ได้ใช้จริง”

ตัวอย่างโครงการสำคัญที่แพลตฟอร์มตรวจพบความเสี่ยงคือ โครงการ TH-AI Passport ของสำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ หรือ สดช. วงเงิน 1,650 ล้านบาท ซึ่งระบบประเมินพบสัญญาณที่ต้องตรวจสอบเพิ่ม เช่น คะแนนความโปร่งใสอยู่ในเกณฑ์เสี่ยงสูง เงื่อนไข TOR อาจมีข้อจำกัดด้านการแข่งขัน มีผู้ยื่นประมูลน้อยรายและเสนอราคาเกาะกลุ่มใกล้เคียงกับงบประมาณที่ตั้งไว้ ตลอดจนไม่มีการอธิบายแหล่งอ้างอิงราคากลางที่ชัดเจน รวมถึงต้องมีมาตรการวัดผลสัมฤทธิ์ว่าประชาชนได้ใช้งานจริงเท่าใดและได้รับการคุ้มครองข้อมูลอย่างไร

จากกรณีดังกล่าว พรรคประชาธิปัตย์ เสนอให้จัดตั้งคณะกรรมการกลางด้านการจัดซื้อจัดจ้าง AI ภาครัฐ เพื่อกำหนดมาตรฐานและตรวจสอบความคุ้มค่าของโครงการ นอกจากนี้ยังได้เปิดตัวแพลตฟอร์ม จับตา เพื่อเป็นช่องทางให้ประชาชนแจ้งเบาะแสความผิดปกติในพื้นที่ เชื่อมโยงการตรวจสอบจากข้อมูลออนไลน์เข้ากับสถานการณ์จริง พร้อมทั้งเชิญชวนเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีและภาคประชาสังคมเข้ามาร่วมพัฒนา ส่องรัฐ ให้เป็น Open Platform ที่เปิดกว้าง เพื่อร่วมกันสร้างมาตรฐานใหม่ในการตรวจสอบการใช้เงินภาษีของประชาชนอย่างโปร่งใส