สภาพัฒน์แถลงภาวะสังคมไตรมาส 1/2569 ชี้การจ้างงานฟื้นตัว จับตาหนี้ครัวเรือนพุ่ง-ภัยเงียบ AI กระทบตลาดแรงงานไทย

สำนักข่าวบริคอินโฟ – นายดนุชา พิชยนันท์ เลขาธิการสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ หรือ สภาพัฒน์ แถลงรายงาน ภาวะสังคมไทยไตรมาส 1 ปี 2569 ภาพรวมพบว่าทิศทางการจ้างงานมีการปรับตัวดีขึ้นตามการขยายตัวของภาคเกษตรกรรมและการค้าปลีกค้าส่ง สวนทางกับปัญหา หนี้ครัวเรือน ที่ยังคงอยู่ในระดับสูงและน่ากังวล นอกจากนี้ยังมีประเด็นทางสังคมที่ต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด ทั้งผลกระทบจาก เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI ที่กำลังเข้ามาพลิกโฉม ตลาดแรงงานไทย ความท้าทายในการเข้าถึงพลังงานสะอาดอย่าง โซลาร์เซลล์ ภัยเงียบด้านสุขภาพจาก ไมโครพลาสติก รวมถึงปัญหาการขาดแคลน บ้านพักผู้สูงวัย ในยุคที่ประเทศไทยก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยระดับสุดยอด

สำหรับสถานการณ์ด้านแรงงานพบว่าผู้มีงานทำเพิ่มขึ้นร้อยละ 4.6 หรืออยู่ที่ 41.2 ล้านคน แต่อัตราการว่างงานรวมก็ขยับเพิ่มขึ้นเล็กน้อยอยู่ที่ร้อยละ 0.94 โดยประเด็นที่ต้องจับตาคือผลกระทบจากความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ภาวะการว่างงานแฝงที่มีแนวโน้มสูงขึ้นในกลุ่มผู้มีการศึกษาไม่สูง รวมถึงความเสี่ยงของแรงงานในอุตสาหกรรมชิ้นส่วนยานยนต์สันดาปที่อาจถูกแทนที่ด้วยอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้า (EV) ในส่วนของสถานการณ์หนี้ครัวเรือนในไตรมาสสี่ปี 2568 มีมูลค่าสูงถึง 16.44 ล้านล้านบาท คิดเป็นร้อยละ 86.7 ของจีดีพี ขณะที่สินเชื่อผิดนัดชำระเกิน 90 วัน (NPLs) เพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 9.59 โดยมีปัจจัยเสี่ยงจากพฤติกรรมการบริโภคของคนรุ่นใหม่ที่มักก่อหนี้บัตรเครดิตตามเทรนด์ออนไลน์ การเปิดตัวของธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา (Virtual Bank) ที่อาจทำให้คนเข้าสู่วงจรหนี้ได้ง่ายขึ้น ตลอดจนอิทธิพลของอินฟลูเอนเซอร์สายการเงิน (Finfluencer) ที่ให้ข้อมูลคลาดเคลื่อนจนนำไปสู่ปัญหาทางการเงินและถูกมิจฉาชีพหลอกลวง

ด้านสุขภาพและความปลอดภัยพบว่าการเจ็บป่วยโดยรวมลดลงร้อยละ 36.2 แต่ยังต้องเฝ้าระวังโรคติดเชื้อระบบทางเดินหายใจ ไวรัสฮันตาจากหนู และการติดเชื้อไวรัสเอชพีวี (HPV) ในเพศชาย ขณะที่การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เพิ่มขึ้นสวนทางกับการสูบบุหรี่ที่ลดลง ท่ามกลางความน่ากังวลของการแพร่ระบาดของบุหรี่ผิดกฎหมายและผลกระทบจากการขยายเวลาจำหน่ายสุรา ด้านคดีอาญาเพิ่มขึ้นร้อยละ 17.9 โดยมีสาเหตุหลักจากคดียาเสพติดในกลุ่มเด็กและเยาวชนที่หันมาใช้กัญชา ยาบ้า และน้ำต้มใบกระท่อมมากขึ้น นอกจากนี้ยังมีปัญหาการหลอกลวงรูปแบบใหม่ผ่านการใช้ AI สร้างการ์ดการ์ตูนหายากปลอม รวมถึงความเสี่ยงจากผู้ใช้รถยนต์ที่ไม่ต่ออายุ พ.ร.บ. บุคคลที่ 3 ซึ่งมีสัดส่วนสูงถึง 1 ใน 5 ของรถบนท้องถนน

ประเด็นสำคัญที่สภาพัฒน์เน้นย้ำคือการเปลี่ยนแปลงของตลาดแรงงานภายใต้เทคโนโลยี Generative AI และ Agentic AI ซึ่งคาดว่าจะกระทบแรงงานไทยถึง 8.7 ล้านคน โดยกลุ่มเสี่ยงที่จะถูกทดแทนคืองานที่มีแบบแผนตายตัวและทำซ้ำๆ รัฐบาลจึงต้องเร่งยกระดับทักษะแรงงานให้สามารถเป็นผู้บริหารจัดการ AI ได้ ควบคู่ไปกับการวางกรอบกฎหมายเพื่อควบคุมความเสียหาย อีกประเด็นคือการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด ภาครัฐตั้งเป้าติดตั้งโซลาร์เซลล์ภาคครัวเรือนให้ได้ 90,000 ครัวเรือนภายในปี 2571 แต่ปัจจุบันทำได้เพียงกว่า 20,000 ครัวเรือน เนื่องจากต้นทุนสูงและขั้นตอนซับซ้อน จึงมีความจำเป็นต้องออกมาตรการอุดหนุนและลดหย่อนภาษีที่เข้าถึงกลุ่มผู้มีรายได้น้อย ตลอดจนพัฒนาระบบบริการแบบเบ็ดเสร็จเพื่อลดข้อจำกัดในการติดตั้ง

ในมิติของสิ่งแวดล้อมและคุณภาพชีวิต ปัญหาไมโครพลาสติกกำลังกลายเป็นภัยเงียบที่ปนเปื้อนในระบบนิเวศและสะสมในอวัยวะมนุษย์ ซึ่งเป็นผลจากอุตสาหกรรมแฟชั่นจานด่วนและการจัดการขยะที่ไม่เหมาะสม ภาครัฐจึงควรใช้มาตรการทางภาษีและกฎหมายเพื่อกระตุ้นให้ผู้ผลิตรับผิดชอบต่อบรรจุภัณฑ์ ท้ายที่สุดในประเด็นบ้านพักผู้สูงวัย พบว่าแม้แนวคิดการให้ผู้สูงอายุอาศัยในบ้านเดิม (Aging in Place) จะถูกผลักดันมาตลอด แต่ด้วยโครงสร้างครอบครัวที่เปลี่ยนไปทำให้มีความต้องการสถานสงเคราะห์เพิ่มสูงขึ้น โดยเฉพาะกลุ่มผู้มีรายได้น้อยที่เข้าถึงบริการได้ยาก รัฐบาลจึงควรส่งเสริมการพัฒนาที่อยู่อาศัยที่หลากหลาย เช่น การดึงวิสาหกิจเพื่อสังคมเข้ามาบริหารจัดการพื้นที่ หรือสร้างชุมชนที่คนหลายช่วงวัยสามารถทำกิจกรรมและดูแลเกื้อกูลกันได้เพื่อลดปัญหาความโดดเดี่ยวในบั้นปลายชีวิต

ตัวชี้วัดภาวะสังคม