ข่าว
บอร์ดกองทุน ววน. แนะ สกสว. ถอดบทเรียนร่อนพิบูลย์ แก้ปัญหาสารพิษในเชียงราย
สำนักข่าวบริคอินโฟ – คณะกรรมการติดตามและประเมินผลการสนับสนุนวิทยาศาสตร์ การวิจัยและนวัตกรรม แนะสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) ถอดบทเรียนกรณีศึกษาปัญหาเหมืองแร่ที่อำเภอร่อนพิบูลย์ จังหวัดนครศรีธรรมราช เพื่อนำมาปรับใช้แก้ไขวิกฤตสารพิษปนเปื้อนในแหล่งน้ำจังหวัดเชียงราย พร้อมเดินหน้าใช้ระบบฐานข้อมูลดิจิทัลและแบบจำลองเตือนภัยล่วงหน้าในแม่น้ำกก
นพ.สุวิทย์ วิบุลผลประเสริฐ เป็นประธานการประชุมคณะกรรมการติดตามและประเมินผลการสนับสนุนวิทยาศาสตร์ การวิจัยและนวัตกรรม ณ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย โดยแสดงความห่วงใยต่อสถานการณ์สารพิษในจังหวัดเชียงราย ขณะที่ รศ. ดร.ธนพล เพ็ญรัตน์ ผู้อำนวยการหน่วยภารกิจฐานข้อมูลและระบบดิจิทัล สกสว. (Thailand Science Research and Innovation: TSRI) รายงานความคืบหน้าการใช้ระบบบริหารจัดการข้อมูลแก้ปัญหาสารหนูและตะกั่วจากมลพิษข้ามพรมแดนในแม่น้ำกก แม่น้ำสาย และแม่น้ำโขง โดยผลตรวจทางนิติวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อมชี้ว่าสารหนูส่วนเกินในแม่น้ำกกร้อยละ 60–75 สอดคล้องกับพื้นที่เหมืองแร่หายากต้นน้ำในประเทศเมียนมา ซึ่งได้ยื่นหลักฐานพร้อมพิกัดเหมือง 2,676 จุด ต่อเอกอัครราชทูตจีนประจำประเทศไทย เพื่อขอความร่วมมือส่งข้อมูลให้รัฐบาลจีนช่วยจัดการเหมืองต้นทาง

สำหรับผลการตรวจสอบตัวอย่างปลากว่า 500 ตัวอย่าง พบว่าเนื้อปลาส่วนใหญ่มีค่าสารปนเปื้อนไม่เกินมาตรฐาน แต่ส่วนเครื่องในประมาณร้อยละ 30 มีค่าเกินมาตรฐาน จึงได้สื่อสารข้อมูลแบ่งเป็น 3 สีผ่านแอปพลิเคชันไลน์ ปลาปลอดภัย by Open Science ส่งผลให้จังหวัดประกาศห้ามบริโภคไส้ปลา และทำให้การบริโภคปลากลับมาฟื้นตัวกว่าร้อยละ 80 โดยมียอดเข้าถึงระบบกว่า 260,000 ครั้ง และขยายผลไปยังแม่น้ำโขงในจังหวัดเลยและจังหวัดหนองคาย ผ่านโครงการนักวิทยาศาสตร์พลเมืองและโรงเรียนนำร่อง 14 แห่ง รวมถึงร่วมกับมหาวิทยาลัยนเรศวรและมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง เก็บตัวอย่างพืชผักเพื่อจัดทำระบบแบ่งโซนเสี่ยงรายแปลงที่มีความแม่นยำร้อยละ 95 ช่วยให้เกษตรกรนอกพื้นที่เสี่ยงสามารถจำหน่ายผลผลิตได้ตามปกติ

“สกสว. ร่วมกับ Danish Hydraulic Institute (DHI) พัฒนา Digital Twin แม่น้ำกก เชื่อมเซนเซอร์คุณภาพน้ำแบบเรียลไทม์ AI และแบบจำลอง MIKE Hydro เพื่อเตือนให้งดลงเล่นน้ำ งดใช้น้ำเพื่อการเกษตร และงดบริโภคปลา เมื่อสารหนูมีแนวโน้มสูงขึ้น โดยจะใช้งานเต็มรูปแบบปลายเดือนพฤศจิกายนนี้” รศ. ดร.ธนพล กล่าว

ด้าน ศ. ดร.สมปอง คล้ายหนองสรวง ผู้อำนวยการ สกสว. เปิดเผยว่า ศ. ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ได้มอบหมายให้ สกสว. ประสานงานร่วมกับศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ที่ 1/1 เชียงราย กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย และมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา เชียงราย เพื่อยกระดับห้องปฏิบัติการในพื้นที่ให้สามารถตรวจวัดโลหะหนักได้ภายใน 1–3 วัน จากเดิมที่ต้องส่งตรวจและรอผลนานถึง 2 สัปดาห์ นอกจากนี้ยังให้ใช้ข้อมูลจากระบบแบบจำลองแหล่งน้ำมาออกแบบเขื่อนดักตะกอนลดความขุ่นและสารหนูในแม่น้ำสาย ซึ่ง รศ. ดร.ธนพล เสนอให้ติดตั้งบริเวณต้นน้ำชายแดนไทย–เมียนมา ในฝั่งประเทศเมียนมา

ภายหลังรับฟังรายงาน ที่ประชุมได้เสนอให้ศึกษาแนวทางการจัดการปัญหาจากกรณีศึกษาในอดีตมาปรับใช้เพื่อแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุอย่างยั่งยืน “สารพิษในเชียงรายไม่ใช่เรื่องใหม่ สกสว. ควรถอดบทเรียนกรณีศึกษาปัญหาเหมืองแร่ที่ร่อนพิบูลย์ จังหวัดนครศรีธรรมราช ซึ่งมีสารพิษปนเปื้อนในแหล่งน้ำธรรมชาติ ทำให้เกิดโรคไข้ดำที่ทำลายอวัยวะต่าง ๆ อย่างรุนแรง เหตุการณ์ครั้งนั้นแก้ปัญหาด้วยการปิดเหมือง สำหรับข้อเสนอแนะในการดักตะกอนจะต้องจัดการฝังกลบกากแร่ในที่ที่เหมาะสมและปลอดภัย ไม่ให้ปนเปื้อนในดินและแหล่งน้ำธรรมชาติอื่น รวมถึงร่วมมือกับกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในการจัดหาแหล่งน้ำอื่นที่ปลอดภัย เร่งหาบ่อเก็บน้ำฝนที่เพียงพอต่อการบริโภคได้ตลอดทั้งปี และเฝ้าระวังโรค ไม่ควรแก้ปัญหาที่กลางน้ำหรือปลายน้ำ” นพ.สุวิทย์ กล่าว
